Betula pendula — brzoza zwisająca
Betula pendula (dawniej B. verrucosa) to najczęściej spotykany gatunek brzozy w Polsce. Rośnie w całym kraju — na glebach piaszczystych, ubogich i przepuszczalnych. Dorasta do 20–25 m wysokości w warunkach naturalnych, choć w ogrodach zazwyczaj nie przekracza 12–15 m.
Kora młodych gałęzi jest ciemnobrązowa z białawymi brodawkami (stąd dawna nazwa verrucosa — brodawkowata). Z wiekiem pień pokrywa charakterystyczna biała, papierowa kora z ciemnymi, poziomymi lenticelami.
Odmiany uprawne Betula pendula
W szkółkach ogrodniczych dostępne są odmiany o zmienionej formie wzrostu lub pokroju liści:
- 'Youngii' — brzoza zwisająca płacząca. Forma parasolowata, szczepiona na pniu. Docelowa wysokość zależy od miejsca szczepienia — zwykle 3–5 m. Charakterystyczne, pionowo zwisające gałązki.
- 'Purpurea' — liście o fioletowym zabarwieniu wiosną i latem, jaśniejące jesienią. Wzrost wolniejszy niż u gatunku typowego.
- 'Laciniata' (syn. 'Dalecarlica') — liście głęboko podzielone, dekoracyjne, podobne do liści paproci. Drzewo o luźnym pokroju.
- 'Fastigiata' — kolumnowa forma wzrostu, odpowiednia do wąskich przestrzeni.
Warunki uprawy
Betula pendula toleruje gleby piaszczyste i ubogie. Nie wymaga nawożenia na glebach naturalnie żyznych. Preferuje stanowiska słoneczne lub lekko zacienione. Mrozoodporność: pełna (strefa 3–4 USDA).
Betula utilis var. jacquemontii — brzoza himalajska
Betula utilis var. jacquemontii pochodzi z zachodniej części Himalajów. W ogrodach europejskich uprawiana jest przede wszystkim ze względu na wyjątkowo białą, śnieżną korę — jaśniejszą niż u B. pendula. Kora złuszcza się w cienkich, papierowych warstwach.
Gatunek rośnie wolniej niż B. pendula, osiągając w warunkach ogrodowych 8–12 m. Liście owalne lub jajowate, ostro zakończone, w jesieni żółknące. Zimowy efekt kontrastowej, białej kory na tle ciemnego nieba lub iglaków jest szczególnie ceniony w projektach ogrodów.
Odmiany uprawne B. utilis jacquemontii
- 'Doorenbos' — jedna z najczęściej uprawianych odmian. Kora bardzo biała, drzewo o regularnym, otwartym pokroju.
- 'Silver Shadow' — duże, ciemnozielone liście o wyraźnym unerwieniu. Kora kremowo-biała.
- 'Grayswood Ghost' — wyjątkowo czysto biała kora. Drzewo niezbyt wysokie, o wąskim pokroju.
Betula pubescens — brzoza omszona
Betula pubescens różni się od B. pendula drobnymi szczegółami: gałązki pokryte są drobnymi włoskami (stąd nazwa „omszona"), kąt rozgałęzień jest mniejszy, a kora jest biała, choć z bardziej szarawym odcieniem. Rośnie naturalnie w Polsce na wilgotnych siedliskach — przy bagnach, torfowiskach i w łęgach.
W ogrodach jest rzadziej uprawiana niż B. pendula. Sprawdza się na działkach z wysokim poziomem wód gruntowych lub na glebach podmokłych, gdzie B. pendula gorzej się czuje.
Brzozy wielopniowe — forma ogrodowa
Niezależnie od gatunku, brzozy dostępne są w sprzedaży jako drzewa wielopniowe — sadzonki o 2–4 pniach wyrastających z jednej nasady. Ta forma jest szczególnie ceniona estetycznie: kora widoczna jest na większej powierzchni, a drzewo ma naturalny, nieregularny pokrój.
Brzozy wielopniowe zazwyczaj rosną nieco wolniej niż okazy jednopniowe i są droższe w zakupie, jednak w ogrodach dekoracyjnych stanowią trwałą inwestycję. Dobrze wyglądają posadzone przy ciemnym murem lub na tle iglaków.